طرحواره ها، الگوهای ذهنی هستند که رفتار، افکار و احساسات انسان رو تحت کنترل خودشون درمیارن. به این معنا که هر فردی در موقعیت‌های مختلف و در قبال هر واقعه، به شکلی از خودش واکنش نشون میده که طرحواره ها براش حکم میکنن. به تعبیر دیگه فرمان انسان به دست طرحواره است.

مثلا اگه شما در دوران کودکی، فردی رو که بهش علاقه داشته، از دست داده باشه، و یا اون فرد به شما توجه لازم رو نکرده باشه و به نوعی شما رو مورد بی اهمیتی و کنار گذاشته شدن قرار داده باشه، پیش خودتون فکر میکنی که شما دوست داشتنی نبودیدکه کنار گذاشته شدید. یا مثلا اگه کودکی مادرش رو محلی امن و آرامش بخش میدونسته، با از دست دادن مادر (مرگ یا طلاق و…)، پیش خودش اینجور نقش سازی میکنه که «من به هر کسی که علاقه داشته باشم من رو رها میکنه».

حتی میتونه این مسئله صورت واقعی هم داشته باشه. مثلا والدینی که کودکشون رو رها کرده باشن و دوست نداشته باشن یا اجازه نداده باشن که با بچه های دیگه وارد بازی بشه، این ذهنیت در کودک ایجاد میشه که ناخواستنی هست و رها شده. این الگوی ذهنی میشه «طرحواره طردشدگی یا رهاشدگی».

نتیجه شکل گیری این طرحواره اینطور میشه که فرد در بزرگسالی با این الگوی ذهنی همه جریانات و اتفاقات مطابق طرحواره تحلیل میکنه. مانند: «به هیچ کسی دل نبند، آخر رها خواهی شد» یا «کسی تو رو دوست نخواهد داشت و دست آخر طردت میکنه».

معمولا این الگوهای ذهنی در دوران کودکی و  در دوران نوجوانی، در ذهن کودک جا میگیره و در بزرگسالی به طریقی فکر میکنه که طرحواره براش دیکته کرده. طرحواره در رفتار و احساسات جریان پیدا میکنه و غالبا فرد متوجه وجود طرحواره در خودش نیست.

تمام انسانها دارای طرحواره هستند اما برخی طرحواره ها در هر فردی میتونن طرحواره های «ناسازگار» باشن. یعنی طرحواره هایی که به خود انسان و به افراد دیگر آسیب میزنه. این نوع طرحواره ها باید شناسایی و درمان بشن. البته برای درمان تخصصی نیاز به متخصص است.